سپس ، عين جمل و سرانجام به بصره مىرسيم . اين راه ميان كوفه و بصره بود كه كارگزاران بنىاميه اين مسافت را كه 85 فرسخ بوده است ، مىپيموده‌اند . هشام بن كلبى از پدرش روايت كرده است و ابن بلال بن ابى برده نيز گفته است كه در روزگار فرمانروايى خالد بن عبد اللّه قسرى ، راه ميان بصره و كوفه را در يك شبانه‌روز طى كرده است . دربارهء راه كوفه به دمشق ، ابن خرداذبه « 1 » چنين گويد : از حيره به قطقطانه مىرسيم و از آن‌جا به بقعه ، اعناك اذرعات ، منزل و دمشق مىرسيم . يعقوبى در كتاب بلدان دربارهء راه كوفه به مدينه و مكه مىگويد : كسى كه بخواهد از كوفه به حجاز رود ، بايد از سمت قبله و از ميان منزلهايى آباد و آبخورهايى داير كه قصرهاى خلفاى بنى هاشم در آن قرار داشت ، بيرون رود . نخستين منزل ، قادسيه است ، سپس مغيثه ، قرعاء ، واقصه ، عقبه قاع ، زباله ، شقوق و بطان قرار دارند و اين چهار محل ديار بنى اسد است ، و ثعلبيه شهرى است كه پيرامون آن ديوارى قرار دارد و زرود و اجفر از منازل طى مىباشد ، سپس شهر فيد ، همان جايى كه عاملان راه مكه در آن منزل مىكنند و اهالى آن طائىاند و اين شهر در پايين كوه معروفشان سلمى است ، و شهر توز ، اينها منازل قبيله طى مىباشند و سميراء و حاجز كه اهالى آن دو قبيله قيس و بيشترشان بنى عبس‌اند ، و نقره و معدن نقره كه اهالى آن مردمى آميخته از قيس و جز آنهايند و هر كس بخواهد به مدينهء رسول خدا ( ص ) برود ، از همين جا به سوى بطن نخل باز مىگردد . و هر كس قصد مكه كند ، به مغيثه الماوان برود كه ديار بنى محارب است . سپس به ربذه سليله ، عمق ، معدن بنى سليم ، افيعيه ، مسلح ، غمره مىرسد ، و از اين جا براى حج محرم مىشود پس از آن به ذات عرق ، بستان بن عامر و بالاخره به مكه مىرسد . اصطخرى در كتاب مسالك و ممالك ، چاپ ليدن گويد : از كوفه تا مدينه ، حدود بيست مرحله راه است و از مدينه تا مكه حدود ده مرحله - و راه مستقيم از كوفه به مكه حدود سه مرحله از اين راه كوتاهتر است - هنگامى كه به معدن نقره مىرسند ، از راه

--> ( 1 ) - مسالك و ممالك ، ص 99 .